BARNET LYON, PLANTAGE-EIGENAAR EN REGERINGSAMBTENAAR.

George Henry Barnet Lyon werd in 1849 geboren in Suriname, waar zijn vader verscheidene plantages bezat. Barnet Lyon ging voor studie naar Nederland, waar hij in 1871 promoveerde in de rechtswetenschap.

Terug in Suriname werd hij onder andere eigenaar van plantage Jagtlust. In 1905 vestigde hij zich weer definitief in Nederland. Bij zijn dood in 1928 bleef Jagtlust in de familie, de erven Barnet Lyon verblijvende in Brussel. Waarschijnlijk zijn het de erven die aan het einde van de tweede wereldoorlog Jagtlust hebben verkocht aan de gebroeders Karamat Ali.

Behalve als plantage-eigenaar is Barnet Lyon ook bekend geworden als Agent Generaal van het Surinaamse departement voor Immigratie, een functie die hij bekleedde van 1891 tot zijn vertrek naar Nederland.

Als Agent Generaal was het zijn functie toezicht te houden op werving, verdeling en bescherming van contractarbeiders. Deze functie was ingesteld in overleg met de Engelse regering bij de komst van de eerste Hindostaanse contractarbeiders naar Suriname. Engeland vond namelijk dat er voor de Hindostanen, die Brits onderdaan bleven, in eerste instantie te weinig garanties voor hun welzijn waren.

Na zijn vertrek uit Suriname werd er in 1908 een borstbeeld van Barnet Lyon geplaatst bij het presidentieel paleis in Paramaribo. Initiatiefnemer was de Hindostaanse tolk Sital Persad, die als wees door Barnet Lyon als pleegzoon was aangenomen. Het geld voor het borstbeeld werd opgebracht door de Hindostaanse gemeenschap.

De dubbelfunctie die Barnet Lyon bekleedde, plantage-eigenaar én Agent Generaal, maakte hem tot een persoon met veel macht. Veel kritiek op deze situatie was er niet. Een enkele maal waren er negatieve geluiden te bespeuren. In een ingezonden brief uit 1899 werd de vraag gesteld of deze constructie wel in het belang van de contractarbeiders was. Een plantage-eigenaar was immers gebaat bij productie, maar een Agent Generaal moest de arbeiders beschermen.

Dat de contractarbeiders vaak een treurig bestaan leden, werd voor het eerst breed uitgemeten door Anton de Kom, de eerste die de geschiedenis van Suriname vanuit het volk zelf beschreef. In zijn boek “Wij slaven van Suriname” vindt men echter weinig over Barnet Lyon. Hij wordt slechts een enkele maal genoemd, en dan niet in negatieve zin. Bij een oproer in het Paragebied kreeg-zo schrijft de Kom-  Barnet zelfs een schrobbering van de Gouverneur omdat hij het gewaagd had naar het lot van de Hindostaanse arbeiders daar ter plaatse te informeren.

Naast eerder genoemde functies bekleedde Barnet Lyon gedurende bepaalde perioden ook hoge functies bij het Hof van Justitie. Latere Hindostaanse schrijvers achtten hem op grond hiervan verantwoordelijk voor de slechte behandeling van Hindostaanse contractarbeiders.

Ook het gebruiken van extreem militair geweld met soms dodelijke afloop, wordt op zijn conto geschreven. Dit heeft ertoe geleid dat, met medewerking van de regering, op 16 september 2017 zijn borstbeeld bij het Presidentiële paleis verwijderd is.

Eerlijkheidshalve dient gezegd te worden dat niet alle Hindostaanse historici zo negatief over Barnet Lyon oordeelden.

Jacob van der Burg.